محمد محسن مستوفى
9
زبدة التواريخ ( فارسى )
استيلاى افاغنه در مورد زندگى مؤلف زبدة التواريخ مختصر ، مغشوش و همراه با اشتباه بود . به هر حال اين بخش با استفاده از متن خود كتاب و دو سه منبع ديگر كه از جستجوى فراوان در بخشهاى خطى كتابخانهها و كتب چاپى به دست آمد ، تنظيم و آماده شد . حواشى و تعليقات اين كتاب كارى تطبيقى با منابع تاريخى مشابه و نقد و بررسى بخشهايى را مىطلبيد . بعلاوه در بخش حواشى و تعليقات تحقيقاتى دربارهء تاريخ عصر سه شاه صفوى يعنى صفى ، عبّاس دوّم و سليمان انجام گرفت كه تكملهاى براى اين مقطع در كتاب زبدة التواريخ باشد . در پايان مجموعهاى از لغتهاى نامأنوس كه امروزه كمتر متداول است يا اصلا نيست با معانى آنها درج شده است . براى بخش تعليقات با مراجعه به منابع مختلف تاريخى و جغرافياى تاريخى تحقيقات لازم صورت گرفت كه در اين ميان حضور در بخشهاى خطى كتابخانهها و آشنايى با منابعى جديد و دسترسى به نسخ كمياب خطى ، كمكى ارزنده بود . در يك دسته بندى منابعى كه براى تحقيق بخش تعليقات مورد استفاده قرار گرفت ، عبارت است از : تاريخهاى عمومى ، تذكرهها ، سفرنامههاى داخلى و خارجى ، كتب جغرافياى تاريخى چه منابع اصلى و چه تحقيقهاى جديد ، منابع اصلى دربارهء تشكيلات ادارى عصر صفويّه نظير تذكرة الملوك و دستور الملوك ، تاريخهاى جديد داخلى و ترجمهء تحقيقات خارجى كه برخى از آنها به زبان اصلى بود و نيز مقالات مندرج در مجلّههاى مختلف . در اينجا لازم است از راهنمائيهاى آقايان دكتر حسين الهى و دكتر ابو الفضل نبئى استادان محترم گروه تاريخ دانشكدهء ادبيات دانشگاه فردوسى مشهد و مديران بخشهاى خطى كتابخانههاى دانشگاه تهران ، ملى ، آستان قدس رضوى و مدير كتابخانهء مركزى دانشگاه فردوسى مشهد كه اينجانب را در تهيهء اين اثر يارى كردند سپاسگزارى نمايم .